تاریخچه چرخ خیاطی و انواع آن را بشناسید!

چرخ خیاطی خانگی وسیله‌ای کاربردی است که در منزل اکثر بانوان خانه دار ایرانی دیده می‌شود و خانم‌های ایرانی به خرید چرخ خیاطی علاقه نشان می‌دهند. این وسیله از گذشته تاکنون یکی از اجزای جدایی ناپذیر جهیزیه دختران ایرانی بوده است. شاید برایتان سوال شود که چرخ خیاطی را چه کسی اختراع کرده و از چه سالی از این چرخ برای دوخت و دوز استفاده می‌شود؟ در این مقاله قرار است با هم تاریخچه اولین چرخ خیاطی را مرور کنیم و با انواع چرخ خیاطی خانگی آشنا شویم.

تاریخچه چرخ خیاطی

اولین مخترع چرخ خیاطی مکانیکی مردی به نام چارلز وایزنتال در سال 1755 بود که البته ظاهر آن مشابه چرخ خیاطی‌های فعلی نبود. بعد از آن مردی انگلیسی به نام توماس سنت در سال 1790 اولین چرخ خیاطی را طراحی کرد. البته شواهدی در دست نیست که توماس چرخ را ساخته باشد؛ اما آن را به گونه‌ای طراحی و توصیف کرده بود که نشان می‌داد این چرخ با میل لنگ دستی کار می‌کند و برای دوخت چرم و پارچه‌ برزنتی مناسب است. در سال 1874 شخصی به نام ویلیام نیوتن ویلسون بر اساس طرح توماس سنت یک ماکت از چرخ خیاطی تهیه کرد و ثابت کرد که این چرخ واقعاً کار می‌کند.

البته تا قبل از سال 1874 چندین نفر دیگر نمونه‌های مختلفی از چرخ خیاطی را طراحی کردند که موفق نبودند. در سال 1830 اولین نمونه واقعی چرخ خیاطی مکانیکی که واقعاً کار می‌کرد توسط آقای تیمونیه ساخته شد. این خیاط فرانسوی چرخی اختراع کرد که با استفاده از یک قلاب و تکه‌ای نخ، کوک زنجیره‌ای ایجاد می‌کرد.

تاریخچه چرخ خیاطی در ایران به زمان مظفرالدین شاه برمی گردد که زمانی که فرنگ سفر کرده بود اولین چرخ خیاطی را به ایران وارد کرد اما مدت‌های زیادی طول کشید تا بین مردم استفاده از آن رایج گردد. قدیمی‌ترین چرخ خیاطی بیشتر از چوب ساخته شده و مکانیزم دوخت و دوز ساده‌ای را انجام داده و برای تولید تعداد زیادی لباس کارایی بسیاری داشت.

انواع چرخ خیاطی خانگی

تاریخچه اولین چرخ خیاطی را بررسی کردیم و باید در ادامه بگوییم که چرخ خیاطی خانگی تنها به همین نمونه‌های چرخ خیاطی ساده دستی یا چرخ خیاطی برقی که می‌شناسیم محدود نمی‌شود. ممکن است انواع چرخ خیاطی از نوع پیشرفته در کارگاه خیاطی باشد یا از انواع دیگر مانند چرخ خیاطی کامپیوتری، چرخ خیاطی مکانیکی، چرخ خیاطی دستی، چرخ خیاطی گلدوزی و غیره در بازار یافت شود؛ که هر کدام کاربرد مخصوص خود را دارند. ممکن است با یکی از این چرخ‌های خیاطی کارتان راه بیفتد یا حتی لازم باشد دو یا سه مورد از این چرخ‌ها را در خانه داشته باشید.

1. چرخ خیاطی دستی

این نوع چرخ خیاطی را همه ما دیده‌ایم. یک چرخ خیاطی ساده که از چند چرخ دنده و یک تسمه تشکیل شده است و با چرخاندن یک دستگیره حرکت می‌کند. خیاطی با این نوع چرخ کمی سخت است؛ زیرا لازم است همیشه یک دست شما برای چرخاندن دستگیره چرخ استفاده شود. در نتیجه کنترل کار با یک دست برایتان سخت می‌شود.

2. چرخ خیاطی مکانیکی

در ادامه مقاله تاریخچه چرخ خیاطی معرفی نوع مکانیکی بوده که پس از چرخ خیاطی دستی، چرخ خیاطی مکانیکی ساده‌ترین نوع چرخ خیاطی است. این چرخ دارای اهرم‌ها و دستگیره‌های مختلفی برای تغییر تنظیمات دوخت مانند طول، عرض و نوع کوک است. چرخ خیاطی مکانیکی برای کار کردن به برق نیاز دارد، اما چرخ خیاطی برقی محسوب نمی‌شود؛ زیرا فعالیت آن وابسته به چرخ دنده و تسمه است و با موتور برقی کار نمی‌کند. یکی از ویژگی‌های منحصر به فرد این نوع چرخ، قابلیت دوخت جادکمه توسط آن است.

3. چرخ خیاطی برقی

چرخ خیاطی برقی بر خلاف چرخ خیاطی دستی برای کار کردن نیاز به استفاده از دست ندارد و از نیروی الکتریکی برای فعالیت و دوخت استفاده می‌کند. چرخ‌های برقی معمولاً گزینه‌های مختلفی برای ترکیب کوک مانند سر دوز کردن و ایجاد جا دکمه دارند. تنوع نوع دوخت در چرخ‌های برقی نسبت به چرخ‌های مکانیکی بیشتر است. چرخ‌های برقی پیشرفته ممکن است به LCD و حتی صفحه‌های لمسی هم مجهز باشند.

4. چرخ خیاطی گلدوزی

چرخ خیاطی گلدوزی نوعی چرخ خیاطی برقی است که مخصوص گلدوزی روی پارچه‌ها ساخته شده است. چرخ خیاطی‌های گلدوزی پیشرفته دارای طرح‌های گلدوزی داخلی بوده و توانایی ذخیره طرح‌های خارجی را توسط پورت USB در حافظه خود دارند. برخی از این چرخ خیاطی‌ها صرفاً به انجام گلدوزی اختصاص دارند و کار چرخ خیاطی معمولی را انجام نمی‌دهند. مدل‌های دیگری از چرخ خیاطی گلدوزی در بازار وجود دارد که کاربردهای مختلفی دارند و علاوه بر گلدوزی برای دوخت‌های ساده نیز کاربرد دارند.

5. چرخ خیاطی کامپیوتری

چرخ خیاطی کامپیوتری، نوعی چرخ خیاطی برقی با توانایی اضافی در انجام کارهای گلدوزی و تنظیم برنامه‌ها و عملکردهای مختلف است. این نوع چرخ‌ها گزینه‌هایی برای ترکیب بسیاری از انواع کوک برای انجام کارهای گلدوزی به ما ارائه می‌دهند. از مهم‌ترین ویژگی‌های چرخ خیاطی کامپیوتری می‌توان به قابلیت دوخت چندین نوع جادکمه مختلف به صورت همزمان، دوخت طراح‌های پیچیده گلدوزی، نخ کردن اتوماتیک سوزن، صفحه نمایش LCD و قابلیت کنترل سرعت اشاره کرد.

6. چرخ خیاطی سردوز

در انتهای تاریخچه چرخ خیاطی و معرفی انواع چرخ خیاطی به چرخ خیاطی سردوز اشاره شده که یک چرخ چند منظوره است که معمولاً برای سردوز کردن لبه‌های کار و جلوگیری از نخ کش شدن آن، برای افزایش دوام دوخت درزها و لبه‌دوزی استفاده می‌شود. دستگاه سردوز یکی از بهترین چرخ‌ها برای دوخت پارچه‌های کشی و بافتنی است.

برخی از مدل‌های چرخ سر دوز علاوه بر سردوز کردن یک ردیف دوخت ساده هم در کنار آن انجام می‌دهند که زحمت شما را برای دوخت لباس کم می‌کند. در برخی مدل‌ها نیز علاوه بر دوخت، برش هم انجام می‌شود و لبه‌های اضافی کار در حین دوخت برش داده می‌شوند.

چرخ خیاطی دستگاهی با کاربرد فراوان

در این مقاله تاریخچه چرخ خیاطی در ایران را شرح دادیم و در مورد انواع چرخ خیاطی و کاربردهای آن هم توضیحاتی ارائه کردیم. چرخ خیاطی از جمله اولین لیست لوازم خیاطی و خرازی محسوب می‌گردد که برای یک خیاطی ساده و یا حرفه‌ای موردنیاز است. اینکه چه مدل از چرخ خیاطی مورد نیاز شما است به خود شما و هدفتان بستگی دارد و باید به دقت در مورد آن تحقیق کنید.

اگر از چرخ خیاطی تنها برای دوخت درزهای پاره شده لباس یا کارهای خیلی ساده استفاده می‌کنید، یک چرخ خیاطی دستی یا مکانیکی می‌تواند نیازتان را برطرف کند. اما اگر به صورت حرفه‌ای کار خیاطی را انجام می‌دهید یا به گلدوزی علاقه دارید، هرچه چرختان پیشرفته‌تر باشد، راحت‌تر می‌توانید کار کنید.

سوالات متداول